با وجود آن که ایران دارنده دومین ذخایر گاز طبیعی است، در سال 2020 از مجموع 249 میلیارد مترمکعب گاز قابل مصرف، تنها 11.5 میلیارد متر مکعب را به دیگر کشورها صادر کرده و مابقی در بازارهای داخلی به مصرف رسیده است. دلایل مصرف بالای گاز در ایران را میتوان در مشکلات موجود در سیاستگذاری انرژی، بیتوجهی نسبت به اجرای پروژههای بهینهسازی، ثابت ماندن تعرفههای گاز در سالهای اخیر و اوج گرفتن مصارف بیرویه گاز خانگی جستجو کرد، بهنحویکه این وضعیت نه تنها امکان صادرات پایدار را از کشور سلب کرده بلکه به قطعی گاز در دورهای از فصول سال نیز انجامیده است.
تصویر1: مقایسه تولید خالص گاز ایران و قطر/ منبع: فارس[1]
اگر ما بخواهیم به تنهایی وارد بازار اروپا شویم چند مشکل داریم. ابتدا اینکه تمام تولید را داخل کشور میسوزانیم و مصرف از تولید پیشی گرفته، بنابراین ابتدا باید کمبود را جبران کنیم تا بتوانیم مازاد را صادر کنیم و لازمه آن نیز توسعه است، هرچند ذخایر گازی ما حداقل دومین در دنیا است. چندین مخزن در حد پارس جنوبی داریم و این در حالی است که قطر فقط گنبد شمالی را دارد، بنابراین اگر ما بخواهیم کاری برای گاز کشور انجام دهیم باید ابتدا از توسعه شروع کنیم و توسعه هم منتظر چند فاکتور است، یکی اینکه در پارس جنوبی فشارافزایی کنیم. دیگر اینکه پروژههای دیگر مثل میدان فردوسی، کیش، بلال و… را توسعه دهیم که البته گرفتار تکنولوژی و نبود سرمایه هستیم.[2]
اگرچه برای مقایسه دقیقتر مصرف گاز در ایران با سایر کشورهای دنیا در مناطق مختلف، شاخصهای متعددی مانند جمعیت، وسعت، نوع انرژی مصرفی غالب، اقلیم و حتی فرهنگ کشورها باید لحاظ شوند. با این همه، آنچه عیان است، رعایت نشدن الگوی مصرف گاز در ایران است. مصرف بالاتر گاز در ایران، از مجموع مصرف دهها کشور در اروپا، آمریکا، آفریقا، آسیا و اقیانوسیه، در سال گذشته، زنگ خطر جدی برای اقتصاد و انرژی ایران را به صدا درآورده است. از آنجا که بیش از ۵۰ درصد گاز مصرفی کشور، یعنی بالغ بر ۱۲۰ میلیارد مترمکعب، به گاز خانگی و تجاری اختصاص دارد، بهینه سازی مصرف خانگی گاز با اعمال سیاستهای تشویقی و تنبیهی دقیق مانند اصلاح تعرفهها، حذف یارانههای پنهان مشترکان پرمصرف و علاوه بر آن سرمایهگذاری به منظور افزایش ظرفیت تولید، ضرورتی انکارناپذیر است. در صورت اصلاح الگوی مصرف و صرفه جویی ۱۰ تا ۱۵ درصدی، مصرف سالانه گاز، بین ۲۵ تا ۴۰ میلیارد مترمکعب، کاهش مییابد و صادرات، ارزآورزی و رونق تولید بیشتر میشود. برای جلوگیری از روند فزاینده مصرف و پیشگیری از بحران قطعی گاز صنایع عمده مانند پتروشیمی و فولاد یا واردات گاز در آینده، علاج واقعه، قبل از وقوع باید کرد.[3]