فساد اقتصادی غرب در آفریقا

بر اساس گزارش اتحادیه آفریقا و کمیسیون اقتصادی سازمان ملل متحد برای آفریقا، آفریقا سالانه بیش از 50 میلیارد دلار به دلیل جریان‌های مالی غیرقانونی از دست می‌دهد. در مجموع، در طول 50 سال گذشته، این قاره بیش از 1 تریلیون دلار به دلیل فساد از دست داده است. این تقریباً به میزان کمک‌های توسعه‌‌ای است که آفریقا در همان دوره دریافت کرده است.[1] بریتیش امریکن توباکو، یکی از بزرگترین شرکت‌های بریتانیا، متهم به پرداخت رشوه به رئیس جمهور فاسد سابق زیمبابوه، رابرت موگابه شده است. این اتهامات در بحبوحه تعدادی از گزارش‌های دیگر از شرکت‌های چندملیتی غربی مطرح می‌شود که گفته می‌شود در رفتار مشکوک در قاره آفریقا شرکت می‌کنند. تحقیقات مشترکی که اوایل این هفته توسط دفتر روزنامه‌نگاری تحقیقی، بی‌بی‌سی پانوراما و دانشگاه باث منتشر شد، نشان داد که BAT، بزرگترین شرکت دخانیات جهان از نظر فروش خالص، در توطئه‌ای برای پرداخت بین 300 تا 500 هزار دلار به رهبر فقید زیمبابوه دست داشته است. این پرداخت‌ها برای آزادی پیمانکاران امنیتی خصوصی که در زیمبابوه در حین انجام عملیات در این کشور برای ممانعت از رقبای شرکتی BAT در آنجا زندانی شده بودند، تسهیل شد. این افشاگری پس از چندین پرونده طولانی مدت فساد در شرکت‌های چندملیتی خارجی و دولت‌های آفریقایی – از جمله شرکت معدنی اسرائیلی BSGR Group در گینه انجام شد. شرکت حمل و نقل فرانسوی Bollore Group در غنا و سایر کشورهای غرب آفریقا؛ دان گرتلر بین المللی در جمهوری دموکراتیک کنگو؛ و غول کالاهای انگلیسی-سوئیسی گلنکور در نیجریه و سایر کشورهای آفریقایی تولیدکننده نفت – ماهیت فساد در آفریقا و شبکه پیچیده بازیگران جهانی را که آن را هدایت می‌کند، روشن می‌کند. پانوراما هزاران سند فاش شده را به دست آورد که نشان می‌دهد چگونه BAT شبکه‌‌ای متشکل از 200 مخبر مخفی را در سراسر آفریقای جنوبی تامین مالی کرده است. این پرونده‌ها همچنین نشان می‌دهد که BAT در آفریقای جنوبی رشوه پرداخت می‌کرد و از روش‌های نظارت غیرقانونی برای آسیب رساندن به شرکت‌های رقیب استفاده می‌کرد. بیشتر این کار به یک شرکت امنیتی خصوصی آفریقای جنوبی به نام Forensic Security Services یا FSS واگذار شد. محققان در جاهای دیگر نیز صدها نمونه از پرداخت‌های مشکوک BAT را بین سال‌های 2008 تا 2013 در 10 کشور از جمله کنگو و سودان برای تأثیرگذاری بر سیاست‌های به نفع خود و خرابکاری رقبای خود ثبت کرده‌اند. در برخی از گفتمان‌های غربی درباره فساد در آفریقا، این امری عادی است که آفریقایی‌ها را به عنوان محرک‌های اصلی اعمال فاسد معرفی کنیم، در حالی که خارجی‌ها و شرکت‌های آنها که در این قاره فعالیت می‌کنند. کشورهای کمک کننده و سازمان‌های بین المللی همچنان میلیاردها دلار را برای مبارزه با فساد در آفریقا هزینه می‌کنند که نتایج متفاوتی در پی دارد. دولت‌ها و سازمان‌های غربی مانند اتحادیه اروپا قوانینی را تصویب کرده‌اند و غالباً دستورالعمل‌های اجرایی را بر افرادی تحمیل می‌کنند که درگیر اعمال فاسد هستند، با این حال این سیاست‌ها تأثیر چندانی بر فراوانی یا شدت اختلاس در این قاره نداشته است. شرکت‌های چندملیتی مشارکت‌کنندگان فعال در فساد هستند که با انگیزه سود برای بهره‌برداری از مؤسسات ضعیف در آفریقا و خلأهای مالیاتی فرامرزی هستند.[2]

بی‌بی‌سی امروز صبح افشا کرد که چگونه غول نفتی BP به یکی از بدنام‌ترین تاجران جهان 10 میلیارد دلار در ازای سهمی در میدان‌های گاز طبیعی در سواحل سنگال وعده داده است. این پرداخت‌های مخفی این نگرانی را ایجاد می‌کند که یکی از بزرگ‌ترین شرکت‌های بریتانیا می‌توانست با پاداش دادن به رشوه‌های قبلی، در فساد شریک باشد. شرکت‌های مرتبط با تاجر فرانک تیمیس به رشوه دادن، دروغگویی به سرمایه گذاران و ارتباط با نقض حقوق بشر متهم شده اند. در سنگال، او سال‌ها قبل از قرارداد آوریل 2017 با BP، به دلیل رابطه فاسد با آلیو سال، برادر رئیس‌جمهور، بحث‌برانگیز بود. شرکت‌های تیمیس به مدت چند سال قبل از قرارداد BP به آلیو سال به عنوان مشاور پرداختند. گلوبال ویتنس معتقد است این خطر وجود دارد که آلیو سال از روابط خانوادگی خود با رئیس جمهور برای پیشبرد منافع تجاری خود و تیمیس استفاده کند. افشای پرداخت‌های مخفیانه و فوق‌العاده کلان به چنین تاجر جنجالی، به ویژه با توجه به روابط او با برادر رئیس‌جمهور، خطرات فساد جدی را به همراه دارد. دانیل بالینت کورتی، رئیس تحقیقات در Global Witness، گفت که BP می‌توانست با پاداش دادن به معاملات نادرست، در فساد شریک شود. «آلیو سال هیچ تجربه‌‌ای در صنعت نفت و گاز نداشت و بارزترین شایستگی او این بود که برادر رئیس جمهور بود. این حقایق اساسی به این معنی است که نشانه‌های خطرناک نفوذ ناروا یا رشوه‌دهی وجود دارد.» پانوراما فاش کرد که BP در آوریل 2017 به تیمیس 250 میلیون دلار برای 30 درصد از سهام میادین گازی پرداخت کرد و علاوه بر این، حداقل 9.3 میلیارد دلار حق امتیاز در حدود 40 سال به او داده بود. برای در نظر گرفتن این ارقام، بودجه سنگال در سال گذشته 6.3 میلیارد دلار بود و حدود 40 درصد از جمعیت با کمتر از 2 دلار در روز زندگی می‌کنند. بریتیش پترولیوم از رابطه تیمیس با آلیو سال آگاه بود. بریتیش پترولیوم به بی‌بی‌سی گفت که «هرگونه دلالتی مبنی بر اینکه رفتار نادرست داشته باشد را رد می‌کند.» این سازمان گفت که “بررسی دقیق و مناسب” را در زمینه‌هایی از جمله “رعایت اخلاقیات و مبارزه با فساد” انجام داده است و سرمایه گذاری آن “مزایای قابل توجهی” برای سنگال به همراه خواهد داشت. فرانک تیمیس گفت که ادعاهای بی‌بی‌سی «کاملاً نادرست است» و «هیچ تخلفی صورت نگرفته است.»[3]

[1] https://iboninternational.org/2019/08/28/senegal-today-corporate-resource-extraction-corruption-d22/

[2] https://www.worldpoliticsreview.com/the-overlooked-role-of-western-multinationals-in-african-corruption/?one-time-read-code=54028166355985845959

[3] https://www.globalwitness.org/en/press-releases/bbc-expos%C3%A9-on-10bn-deal-shows-bp-may-have-been-complicit-in-corruption/